پیام دکتر احمد شعبانی- دبیر علمی همایش
1398/06/24

بسمه تعالی

                                                                                                                       

بیش از یک قرن و از دوره ی انقلاب مشروطیت ایران، عامه ی مردم با نام کتابخانه ها و قرائتخانه های عمومی آشنایی پیدا کردند. در آن سال ها کتابخانه های عمومی در بین جامعه ی ایرانی به منزله ی مظهر اماکنی بود که دسترسی به مطبوعات را تسهیل می کرد و طبیعتاً جایگاه والایی را در فراهم سازی تعامل و تضارب آراء درآن جنبش همگانی پدید آورد. در سده ی جدید که حکومت به بنای نهادها و سازمان های مدرن اهتمام آورد و نظام کهنه را زایل ساخت، زایش و بنای کتابخانه های عمومی و شیوه ی تأمین منابع مالی در دستور کار دولت و قدرت مرکزی واقع شد و این گونه کتابخانه ها سعی داشتند تا به جمع آوری منابع چاپی و دسترس پذیری عمومی مساعدت شایسته ای صورت دهند. به مرور با مراوده های نو و دریافت اندیشه های جدید از متون غربی، مظاهر بدیعی در آرمان های این گونه کتابخانه ها پدیدار شد و گسترش تعلیمات عمومی  و توجه به مردم سالاری در آراء اندیشمندان جامعه به وظایف اصلی کتابخانه های عمومی در کشور پیشنهاد می شد . از نیمه ی همین سده، یعنی دهه ی پنجاه و شصت هجری شمسی به ابزارها و منابع فرهنگی از جمله مواد چاپی و دیداری ـ شنیداری توجهی شایسته صورت پذیرفت و مطالبات جامعه و روشنفکران و اعضای هیأت علمی دانشگاه های کشور بر توسعه ی فرهنگی در جامعه ی ایرانی تأکید شد؛ به واقع همین دگرگونی در نگرش نیز ناشی از آرمان های فدراسیون بین المللی انجمن ها و مؤسسات کتابداری (ایفلا ) اخذ شده بود که تا حدودی نیز ثمربخش واقع شد. در هزاره ی جدید میلادی این گونه سازمان ها مساعی خود را مبتنی بر گسترش وظایف کتابخانه های عمومی باتوجه به دگرگونی و تغییرات اجتماعی و فناوری های نوین بازنویسی کردند.

 

نگاه بین المللی به کتابخانه های عمومی

دنیای امروز ، محل چالش آراء موضوعات فرهنگی ، تبیین مسائل اجتماعی، و  فرآیندهای اقتصادی متحول با چاشنی سیاست و قدرت است، به نحو طبیعی نهادها، سازمان ها، و مراکز حکومتی از این رویکرد تأثیر پذیرفته و دولت‌ها سعی دارند با این سلسله تغییرات هماهنگ شوند. کنفرانس ایفلا در سال 2019 در کتابخانه های عمومی در عرصه‌ی ملی از هفده موضوع اساسی به این قرار نام برده است : ریشه کنی فقر، امنیت غذایی و بهبود تغذیه ، ضمانت زندگی سالم و مرفه ، آموزش فراگیر ، برابری جنسیتی ، مدیریت آب پایدار ، دسترسی به انرژی مقرون به صرفه ، ترویج رشد اقتصادی ، ایجاد زیرساخت برای نوآوری و صنعتی شدن ، مهار و کاهش نابرابری ، پایداری سکونت گاه های انسانی، تنظیم و تضمین الگوی مصرف ، مبارزه با تغییرات اقلیمی، حفاظت از پایداری اقیانوس‌ها و منابع دریایی ، حفاظت و بازسازی پایدار از اکوسیستم های خشکی و حفظ جنگل ها و مبارزه با بیابان زدایی، ترویج صلح در جوامع  و ساختارهای اجتماعی کارآمد و پاسخگو ، و تقویت مشارکت جهانی. آنچه از پیشنهادات مزبور عیان می شود مبتنی بر توجه به توسعه پایدار در جهان امروز است که به منزله ی هدف اصلی کتابخانه های عمومی بازتعریف و مورد تأکید قرار گرفته است.

نگاه ملی به کتابخانه های عمومی

در اصل سوم از بند 2 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ذکر شده است: « بالابردن سطح آگاهی های عمومی در همه ی زمینه ها با استفاده صحیح از مطبوعات و رسانه های گروهی و وسایل دیگر » که مبین توجه راهبردی به وظایف سازمانی حاکمیت برای ارتقاء فهم و شعور و تعامل جمعی و فردی عامه است؛  بر این قرار نظام اجرایی و سازمان های وابسته به آن اختیارات گسترده ای را در حمایت از کتابخانه های عمومی با تأکید بر منابع مالی، انسانی، و حقوقی می توانند ایفاء نمایند. بر این قرار نقش دگرگون شده کتابخانه های عمومی در دهه های پس از انقلاب اسلامی به منزله ی رویکرد نوینی است که باید به نحو مستمر از سوی مراجع قدرت و نظام اجرایی در چارچوب نهاد کتابخانه های عمومی کشور استقرار یابد؛ از جمله وظایف با اهمیت این مطلب کارکردهای اجتماعی است که کتابخانه های عمومی متعهد به حمایت از آن در حوزه های اجرایی و مشارکت با سازمان های متفاوت قلمداد می شوند. کارکرد معمولاً به امر مرتبط با یک ساختار و یا اعمال کننده ی کارکرد به کار می رود. کارکرد به منظور مشخص ساختن روشی است که در تحلیل نقش یک عنصر در کلی ساخت یافته و با توجه به آن اعمال می شود.

کارکردهای اجتماعی درکتابخانه های عمومی کشور

جامعه ایرانی و ساکنان بومی جامعه مزبور با موضوعات متفاوتی از  مباحث سیاسی مانند روحیه جمعی و همگرایی، مباحث اقتصادی مانند تولید و اشتغال و بیکاری ، مباحث اجتماعی مانند شکاف طبقاتی و گسست خانواده، مباحث آموزش و پرورش چونان سواد اطلاعاتی و کیفیت آموزش، و مباحث حقوقی مانند عدالت گستری و اخلاق فردی و اجتماعی رویاروی بوده، بر این مبنا سازمان های متنوع به نحوی جدی با این قبیل مسائل رویاروی بوده و درصدد رفع این موانع هستند . نقش دگرگون شده کتابخانه های عمومی در دهه ی جاری از منظر پیشگیری از آسیب های اجتماع این امکان را برای کتابخانه های عمومی کشور پدید آورده تا با توفیقی جدی بخشی از آلام و دردهای همگانی را تسکین بخشیده، موضوع فرهنگ ، تعلیم و تربیت، توسعه ی خلاقیت های همگانی، و ارتقاء هنر و سرگرمی را به منزله ی نقش راهبردی حاکمیت در اجتماع طرح نموده و به واقع به حمایت از نهادها و سازمان‌های ملی و محلی موازی مبادرت نماید. چنین رویکردی می تواند در بین کتابخانه های عمومی چونان نهادهای کتابخانه های عمومی کشور ، شهرداری ها ، مراکز مذهبی، و پایگاه های پرورشی و فکری کودک و نوجوان نوعی همکاری سازمانی را به منزله ی وحدت و اجتناب از دوباره کاری فراهم آورد.

 

 

درباره ی همایش جاری

این همایش که با حمایت مسئولین عالی رتبه در نهاد کتابخانه های عمومی کشور و استان خوزستان و مساعدت عزیزان انجمن علمی ارتقاء کتابخانه های عمومی کشور  در فصل بهار 1399 انعقاد خواهد یافت، قصد دارد تا با توجه به حوادث غیر مترقبه سال جاری در این خطه ، پیام مهر و محبت‌آمیز جریان زندگی این مرز و بوم ، سخن وحدت و یگانگی را به عامه این سرزمین، و نگاه تخصصی خود را به تمامی متخصصین و کتابداران کشور انتقال دهد؛ بر این قرار ضمن سپاسگزاری از تمامی مسئولین عالیقدر اجرایی استان خوزستان و استادان بزرگوار دانشگاه شهید چمران، کمیته ی علمی همایش مساعی خود را در برنامه‌ریزی، هدایت، و پذیرش مقالات مبتنی بر محور نظری و عملی با توجه به محورهای هشت گانه اعلام داشته، بدیهی است پذیرش مقالات و پوسترها با توجه به دیدگاه اعضای دانشمند کمیته ی علمی مبتنی بر فرآیندی است که در تاریخ های اعلام شده  کمیته اجرایی تبلور می پذیرد.

 دکتر احمد شعبانی

استاد گروه علم اطلاعات و دانش شناسی

دانشگاه اصفهان