پیام دکتر زاهد بیگدلی- عضو کمیته علمی همایش
1398/07/14

به نام خدا

 

فلسفه پیدایش کتابخانه های عمومی و دلیل استمرار حضور آن در جامعه خدمت به جامعه و ایفای نقش در بهبود شرایط زندگی مردم از جهات مختلف است. توانمند سازی افراد از طریق ارائه آموزش های فنی و حرفه ای با تکیه بر امکانات و شرایط بومی و سنتی، و آموزش مهارت های نوظهور فناورانه در جامعه،  وظایف و خدماتی است که کتابخانه های عمومی همگام با ایجاد زمینه برای مطالعه و خواندن و تعالی فکری آحاد جامعه به آن پرداخته اند.

نمونه هایی از این نوع کارکردهای اجتماعی کتابخانه های عمومی در برخی از کشورها و به ویژه در کشور هند در تاریخ کتابخانه های عمومی گزارش شده است؛ ایجاد کارگاهی در جوار یکی از کتابخانه های عمومی در هند برای تعمیر چرخ خیاطی بانوان و دعوت و تشویق آنان برای ورود به کتابخانه و گذراندن وقت خود به مطالعه تا زمان تعمیر چرخ خیاطی یکی از این گونه خدمات اجتماعی کتابخانه های عمومی است. یا مثلا، در برخی از کتابخانه های عمومی در استرالیا، محل و کتابداران آموزش دیده خاصی در کتابخانه های مجاور مراکز خرید وجود دارند که والدین هنگام خرید از این مراکز کودکان خود را در اختیار کتابخانه قرار می دهند تا سرگرم شده و در ضمن آموزش های ساده اولیه ببینند و به اجتماعی شدن کودکان کمک شود.

 به طور کلی، کتابخانه های عمومی چون از بودجه عمومی مملکت و از طریق مالیات مقرر شده بر مردم تاسیس و اداره می شوند، نهادی از دل مردم و برای ارائه خدمات به مردم و اداره شده توسط مردم هستند.

شاید بتوان ادعا نمود که کارکردهای اجتماعی کتابخانه های عمومی نقشی حداقل همپای خدمات مطالعاتی و ایجاد عادت به مطالعه و پیشبرد امور درسی افراد جامعه و به همان اهمیت در جامعه ایفا می کنند. تنوع و تکثر این کارکردها بی تردید در وهله نخست بر عهده کتابداران و مدیران امور فرهنگی هر جامعه و همچنین سیاستگزاران در سطح ملی است. ایده های نوآورانه و مشارکت فعال کتابداران و کتابخانه های عمومی بدون برخورداری از سیاستگزاری های کلان و درست و منطقی و بدون برخورداری از بودجه مناسب کم تر موفق خواهد شد.

نکته ای که قابل ذکر است این است که کتابخانه ها اگر چه می توانند و باید در دوران بحران های روحی ناشی از بلایای طبیعی و حوادث ناگوار بزرگ در کاهش آلام روحی آسیب دیدگان مشارکت داشته باشند، اما باید توجه شود این مشارکت باید از جنبه های فرهنگی و اجتماعی و تأمین مواد و منابع اطلاعاتی یا امکاناتی که به تقویت روحیه، سرگرمی و آموزش افراد آسیب دیده برای مواجهه با بحران می انجامد، صورت گیرد؛ زیرا بسیاری از نیازمندی های این افراد از طریق سازمان های مسؤل دیگر بایستی تأمین گردد و مداخله کتابداران در تمام وظایف می تواند دخالت در وظایف سایر سازمان ها تلقی گردد.

یکی از روش هایی که کتابداران کتابخانه های عمومی می توانند به منظور نیل به اهداف اجتماعی خود اعمال کنند بررسی و تهیه آمار و اطلاعات در زمینه های گوناگونی است که می تواند مبنای تصمیم گیری های مدیران ارشد هر شهر و اجتماعی قرار گیرد. با کمی تأمل می توان شکاف های اطلاعاتی موجود در هر جامعه را ملاحظه و یادداشت  و ارائه نمود تا در برنامه ریزی های خرد و کلان مورد استفاده پژوهشگران و مدیران قرار گیرد. متاسفانه جامعه ما از این لحاظ بسیار فقیر است و جای کار در این حوزه کاملا فراهم است. ما در بسیاری از این زمینه ها کم ترین اطلاعات را در دست نداریم. ما باید مردم را ترغیب به دادن اطلاعلات درست و کامل کنیم تا بتوانیم از این اطلاعات برای بهبود امور مملکت بهره ببریم. شاید کتابخانه های عمومی جزو مردمی ترین نهادهای کشور و اجتماعی ترین آن ها باشند و بی تردید جامعه نیازمند کارکردهای اجتماعی بیشتری از این نهاد  است.

همایش ملی کارکردهای اجتماعی کتابخانه های عمومی که از سوی انجمن ارتقاء کتابخانه های عمومی در آغاز سال 1399 برگزار خواهد شد، اقدام بسیار مفید و به جایی است که به موضوع بسیار با اهمیت و پرارزشی خواهد پرداخت. امیدوارم کتابداران و فرهیختگان حوزه علم اطلاعات و دانش شناسی و جامعه شناسان با مشارکت فعال خود بر غنای هر چه بیشتر این همایش بیفزایند و نتایج حاصل از این همایش بتواند اطلاعات ذیقیمتی در اختیار مدیران و مسؤلان مملکتی برای برنامه ریزی های آینده قرار دهد.

در خاتمه، ضمن عرض تبریک به دست اندرکاران همایش و تحسین آنان برای دست یازیدن به چنین اقدام شایسته ای، برای آنان و همایش آرزوی توفیق دارم و پیشاپیش به همه عزیزان "خسته نباشید" عرض می کنم.

با سپاس و احترام

زاهد بیگدلی

استاد بازنشسته

13/7/1398